Biegunka jest tematem wielu dowcipów i anegdot.
Jednak dla właścicieli chorych psów i lekarzy stanowi
problem trudny i złożony, często wymagający kompleksowego
postępowania klinicznego.
Biegunka to częstsze niż zwykle wydalanie papkowatych,
rzadkich, wodnistych odchodów, czemu towarzyszy zwiększona
kurczliwość jelit oraz początkowo bolesne napinanie powłok
brzusznych. Przy trwających dłużej biegunkach dochodzi do
zwiotczenia zwieraczy odbytu i bezwolnego oddawania kału.
Obok wymiotów i bolesności jelit, biegunki są najczęstszymi
objawami chorób przewodu pokarmowego, a jako złożony syndrom
chorobowy obejmują 1/3 wszystkich schorzeń trafiających do
leczenia. Warto wiedzieć, że pod względem częstości
występowania choroby przewodu pokarmowego u psów ustępują
jedynie chorobom skóry.
Przewód pokarmowy wraz z wątrobą i trzustką stanowią układ,
który dzięki zdolności do pobierania i przetwarzania pokarmu
zabezpiecza organizm w wodę, środki odżywcze i niezbędne
elektrolity. Jeśli ta podstawowa funkcja ulegnie zaburzeniu,
to jego pierwszym i najczęstszym objawem jest biegunka,
która w konsekwencji prowadzi do deficytu odżywiania i w
gospodarce wodno-mineralnej. Gdy biegunka utrzymuje się
dłużej (od kilku do kilkunastu dni, a przy kompensacji
organizmu nawet miesiące i lata), należy się liczyć z
poważnymi konsekwencjami, takimi, jak osłabienie mięśniowe i
wyniszczenie do śmierci zwierzęcia włącznie, zwłaszcza
szczeniąt i psów poniżej roku. Rodzaje i przebieg biegunek
są różne, podobnie jak różne i często trudne do określenia
są ich przyczyny. Nie zwracanie uwagi na pierwsze objawy
rozwolnienia i zwiększonej częstotliwości oddawania kału
jest błędem, który trudno naprawić. W ustaleniu przyczyn
biegunki najważniejszy jest dla lekarza wywiad z
właścicielem zwierzęcia, a w nim wszystko to, co się wiąże z
podawanym pokarmem, czas pojawienia się i trwania objawów,
ewentualne nawroty, częstotliwość wypróżnień, ich objętość,
kolor i rodzaj domieszek (krew, śluz), zachowanie lub brak
apetytu, wymioty, napięcie powłok, bolesność, stosowane leki
itp.
Nie zawsze biegunka świadczy o chorobie przewodu
pokarmowego, ale zawsze powinna być uwzględniona w
postępowaniu leczniczym - choćby objawowym.
Rozróżniamy biegunki ostre i przewlekłe. Pierwsze pojawiają
się nagle, są gwałtowne, i — co ważne — występują często.
Niekiedy w odchodach jest domieszka krwi, co zawsze martwi
właściciela psa. Biegunki ostre zazwyczaj ustępują po
leczeniu objawowym, a jeśli nie ulegają zahamowaniu (w ciągu
1-2 tygodni). przechodzą w przewlekłe. W takich przypadkach
leczenie objawowe już na ogół nie wystarcza i aby podjąć
kompleksowe leczenie, należy ustalić zasadniczą przyczynę
wystąpienia biegunki. Z reguły trzeba przeprowadzić pełne
badanie kliniczne, z laboratoryjnym badaniem kału włącznie,
oraz obserwacje. Podstawą leczenia jest zrozumienie i
poznanie zaburzeń powstałych w całym organizmie, często
również poza zespołem przewodu pokarmowego.
Wyróżniamy 4 główne grupy przyczyn powstawania biegunek:
- przyczyny dietetyczne, zmiana karmy na taką, do
której pies nie byt przyzwyczajony, karma zepsuta lub
nieodpowiednia, nagłe spożycie dużej ilości karmy po
głodzeniu, alergie pokarmowe, brak tolerancji pokarmu
itp.;
- procesy zapalne w obrębie jelit, zatrucia, nadżerki,
nowotwory, (częste u zwierząt starszych), stany zapalne
błony śluzowej jamy ustnej, przełyku, żołądka i jelit
spowodowane zakażeniami bakteryjnymi lub wirusami, ostre
zapalenie trzustki. Warto dodać, że biegunki obserwuje
się u zwierząt szczepionych przeciwko chorobom zakaźnym
jak parwowiroza, coronawiroza, nosówka, choroba Rubartha
— zakaźne zapalenie wątroby. Jest to z reguły jedyny
objaw łagodnie przebiegającej choroby mimo szczepienia,
przy czym predysponowane są do tego typu reakcji
dobermany i rottweilery;
- inwazje pasożytów (kokcydioza, wtosogtówki i inne
robaczyce):
- zaburzenia w obrębie układu nerwowego na terenie
jelit, np. biegunki emocjonalne spowodowane strachem,
transportem itp.
Biegunki wtórne jako jeden z objawów występują w
przebiegu chorób metabolicznych, np. Addisona, i innych
układów niż pokarmowy, a także w wyniku leczenia lekami
doustnymi, np. antybiotykami czy sulfonamidami. Biegunki
występują także po podaniu leków pasożytobójczych.
Do mechanizmów powstawania biegunek należą:
- wzrost objętości płynu w świetle jelit, spowodowany
zmniejszeniem lub całkowitą utratą trawienia i
wchłaniania;
- zaburzenia w transporcie wody i elektrolitów przy
zwiększonym wydzielaniu soków jelitowych, powodujące
napływ wody i elektrolitów do światła przewodu
pokarmowego i upłynnienie jego treści;
- zwiększona perystaltyka jelit, prowadząca do
szybszego niż normalnie pasażu treści pokarmowej i jej
wydalania, bez możliwości trawienia i wchłaniania
substancji i płynów niezbędnych dla normalnego
funkcjonowania organizmu. Aby ulec strawieniu i
wchłonięciu, masa pokarmowa musi przez określony czas
zalegać w jelitach i przylegać do ich błony śluzowej.
Stan ten jest osiągany w wyniku
„współpracy-porozumienia” układu nerwowego z mięśniówką
jelit.
Biegunkę powodują na ogół dwa z tych mechanizmów, a
nierzadko wszystkie trzy.
Prawdziwym utrapieniem właścicieli psów są biegunki
chroniczne — przewlekłe, często występujące np. u owczarków
niemieckich. Poznanie przyczyn tych schorzeń i możliwość ich
leczenia czy choćby korygowania ich kompleksowych następstw
wymaga współpracy doświadczonego lekarza i uważnego,
spostrzegawczego właściciela psa.
Leczenie i „opanowywanie” stanów biegunkowych u psów musi
uwzględniać:
- uzupełnianie powstałych braków i spustoszeń
organizmu, polegające na uzupełnieniu utraconych płynów
i powstałych deficytów w elektrolitach. Niezmiernie
ważne jest na tym etapie przegłodzenie (24-48 godzin)
zwierzęcia, co pozwala na „odpoczynek” jelit -
regenerację ich błony śluzowej i brak drażnienia
wrażliwej śluzówki jelit ewentualnymi resztkami
niestrawionego pokarmu;
- działania objawowe mające na celu znormalizowanie
motoryki jelit i podanie środków neutralizujących
toksyny i produkty lub substancje szkodliwe dla
organizmu oraz środków tonizujących i osłaniających
błonę śluzową jelit. Są to leki skuteczne zwłaszcza w
biegunkach nagłych ostrych;
- działania specyficzne polegające na likwidowaniu nie
skutków, a przyczyn biegunek, co przeciwdziała utracie
płynów i elektrolitów oraz ich konsekwencjom. Ten
kierunek terapii jest najbardziej oczekiwany w
biegunkach przewlekłych. Powinno się uwzględnić
bakteriostatyki, środki pasożytobójcze, uzupełnienie
brakujących enzymów trzustki, eliminacje szkodliwych
leków powodujących biegunkę. Ważna jest też modyfikacja
diety w okresie rekonwalescencji.
Opanowanie biegunek jest obecnie możliwe, co nie znaczy
(podkreślam to po raz kolejny), że jest łatwe. Wymaga
determinacji właściciela psa i lekarza weterynarii, który
musi zwrócić uwagę na wszystkie czynniki umożliwiające pełne
rozpoznanie przyczyn problemu. Udostępnienie nowych technik
do rutynowej diagnostyki w weterynaryjnej gastroenterologii
umożliwiło nowe kierunki terapii. Dokładne poznanie zaburzeń
wydzielania jelitowego, wchłaniania — absorpcji oraz
zaburzeń w motoryce Jelit jest obecnie możliwe. Rozwój
farmakoterapii i dostępność nowych specyficznych leków
pozwala na korekcję daleko idących zaburzeń w obrębie
przewodu pokarmowego, których widocznym i niepokojącym
objawem jest biegunka. |
