Żywienie - Wymagania żywieniowe psów biegających wyczynowo

Wiem, że nie będziemy mogli wykorzystać tych wszystkich wiadomości w wyścigach czy sporcie zaprzęgowym psów, gdyż molos zawsze pozostanie molosem, a co, jak co ale do biegania nie jest on stworzony. Ale troszkę wiadomości chemicznych i metabolizmu energetycznego psa zawsze może nam się przydać.

Chcąc wygrywać w wyścigach maszer musi skupić się na kilku głównych aspektach przygotowania psów. Pierwszy z nich to oczywiście właściwie prowadzony program treningowy, prócz tego zapewnienie powysiłkowej odnowy biologicznej, a także odpowiednie żywienie psów, które powinno być wspomagane podawaniem odpowiednich dodatków do karmy. Przez odpowiednie żywienie psów rozumiemy takie ich karmienie, by jak najkorzystniej wpływało ono na ich szybkość, siłę i wytrzymałość, powinno też minimalizować ryzyko negatywnych następstw powodowanych przez skażoną karmę, odwodnienie, hipertermie, mioglobinurie i zaburzenia ortopedyczne.
Metabolizm psa jest pod wieloma względami wyjątkowy. W miarę wzrostu masy ciała może on metabolizować wolne kwasy tłuszczowe nawet do dwóch razy szybciej niż człowiek. Mięśnie psa są więc bardziej wyspecjalizowane w wykorzystywaniu tłuszczu jako źródła energii niż mięśnie człowieka.

Poglądy na żywienie psów wyczynowych
Brak wiarygodnych informacji na temat żywienia psów wyczynowych skłaniał do opracowywania własnych sposobów żywienia. Większość właścicieli takich psów uważa surowe mięso wzbogacone w witaminy, warzywa i maślankę za optymalną dietę gwarantującą utrzymanie zdrowia i świetnej kondycji psów wyczynowych. Mięso nie jest zbilansowanych pokarmem, ponieważ zawiera zbyt mało witamin i związków mineralnych. Żywienie psów dużą ilością mięsa bez jednoczesnego podawania odpowiedniej ilości wapnia może prowadzić do nadczynności przytarczyc, osłabionej mineralizacji szkieletu i zwiększonego ryzyka złamań kości. Pęknięcia kości łap są często spotykane u ścigających się greyhoundow. Brak wapnia może być uzupełniany podawaniem mączki kostnej lub prażonych skorup jaj w ilości 1g na 50g mięsa, ale nie więcej, ponieważ nadmiar wapnia zwiększa ryzyko zapaleń kości i chrząstki u psów dużych ras w okresie wzrostu, a równoczesny wysiłek może jeszcze ryzyko to potęgować.

Zakażenia przekazywane z pokarmem
Zakażenia pokarmowe są jednym z istotnych zagrożeń żywienia psów surowym mięsem (zarazki takie jak Salmonella sp., Schigella sp., Escherichia coli, Campylobacter sp., Listeria monocytogenes, Clostridium perfingens, Mycobacterium bovis, Staphylococcus sp. i inne ). Mięso podawane greyhoundom często nie nadaje się do spożycia przez ludzi i w 40% zawiera ono salmonelle, a toksyny E. coli pochodzące z nie gotowanego mięsa mogą powodować ostre zapalenie naczyń, martwice skóry czy niewydolność nerek, która w przypadku zbyt późnego rozpoznania może skończyć się śmiercią. Gotowanie mięsa eliminuje te niebezpieczeństwa, ale większość właścicieli greyhoundow uważa, że tylko surowe mięso zachowuje w pełni wartości odżywcze. Mięso może zawierać także pozostałości po lekach podawanych bydłu przed ubojem.

Bilans wodny organizmu, utrata ciepła i hipertermia
W czasie wysiłku wytwarza się ciepło, ponieważ praca nie jest w pełni wydajna od strony energetycznej, po sprincie czy wytrzymałościowym wysiłku temperatura wzrasta zwykle o 2-3 stopnie (przy czym zawartość białka lub tłuszczu w diecie nie ma wpływu na ten wzrost, natomiast jest on odwrotnie proporcjonalny do stopnia wytrenowania psa). U psów zaprzęgowych w skrajnie niskich temperaturach następuje w spoczynku przyspieszenie tempa metabolizmu, umożliwiające utrzymanie prawidłowej temperatury ciała. Najwięcej kłopotów sprawia utrzymanie stałej niskiej temperatury ciała podczas ekstremalnego wysiłku psów. Ciepło może być tracone przez promieniowanie, konwekcje i parowanie. Dlatego hipertermia staje się poważnym problemem przy wysokiej temperaturze otoczenia i wilgotności. Powysiłkowa hipertermia nie leczona prowadzi do zapaści, wstrząsu, krwotoku, rozległej martwicy tkanek i śmierci. Wysoka temperatura ciała podczas intensywnego treningu istotnie przyspiesza wyczerpanie organizmu, ponieważ wzmaga zużycie glikogenu mięśniowego i wysokoenergetycznych wiązań fosforanowych oraz podnosi poziom mleczanu. Kąpiele w chłodnej wodzie bezpośrednio po wyścigu i szybki dostęp do płynów mogą czasem pomoc, ale w trudniejszych przypadkach nieodzowne stają się wlewy dożylne schłodzonych roztworów glukozy i NaCl.
Ponieważ odwodnienie przyczynia się do hipertermii, ważne jest podawanie płynów przed wyścigiem (greyhoundom często się jej nie podaje, by pies był lżejszy). U psów zaprzęgowych obrót wody wzrasta dramatycznie z 1 litra dziennie przed zawodami do 5 litrów na dobę w trakcie 490-kilometrowego biegu. Wysiłek ogranicza istotnie ilość płynów opuszczających żołądek psa - u ludzi jest to istotny czynnik obniżający skuteczność doustnego nawadniania, niestety na psach nie przeprowadzono takich badań. Wiadomo jedynie, że u ludzi najlepsze do doustnego nawodnienia są roztwory zawierające 50-100 gramów glukozy i 20-30 mmol Na w litrze, schłodzone do temperatury 6-12 st.C i podawane w małych objętościach, co 10-15 minut.

Zapotrzebowanie na energię
Zapotrzebowanie bytowe na energię u psów jest uzależnione od masy ciała w kilogramach (W), wieku, rasy, stopnia wytrenowania i temperatury otoczenia. U psów zaprzęgowych jest ono zbliżone do pozostałych psów w wieku 2-5 lat trzymanych w warunkach komfortu cieplnego, wynosi ono średnio 500-550 kJ/dzień x W^0,75. Zapotrzebowanie na energię może jednak wzrosnąć u psów zaprzęgowych w szczególnie niskich temperaturach i przy silnym wietrze. Jeśli temperatura zewnętrzna obniża się do -20 st.C a dodatkowo zwierzęta narażone są na podmuchy zimnego wiatru, potrzebują ok. 900 kJ/dzien x W^0,75.
U ras u krótkim włosie (np. labrador, beagle) temperatura, poniżej której wzrasta tempo przemiany materii wynosi 20 st.C, podczas gdy u psów zaprzęgowych z grubą okrywą włosową temperatura krytyczna jest dużo niższa i wynosi 0 do -20 st.C.
Energia potrzebna do przemieszczania się zależy w większym stopniu od pokonywanego dystansu niż od szybkości. U greyhoundow ścigających się dwa razy w tygodniu na dystansie 500m wystarczy około 600 kJ/dzien x W^0,75, jest to nieznacznie więcej niż u innych ras. Podobne doświadczenia przeprowadzone na psach zaprzęgowych wykazały, że spożycie karmy przez każde zwierzę odpowiadało dziennemu przyjęciu 4200 kJ/dzien x W^0,75 w czasie 3- dniowych zawodów, w których psy pokonywały trasę z szybkością 7 km/h przy temperaturze zewnętrznej od -10 do -35 st.C.

Zapotrzebowanie na podstawowe składniki pokarmowe
Skurcz mięśnia wymaga energii pochodzącej z czterech źródeł: ATP, fosforylokreatyny, beztlenowej przemiany węglowodanów lub tlenowej przemiany glukozy i lipidów. Głównym i bezpośrednim źrodłem energii jest ATP, w czasie jego przemian uwalniają się znaczne ilości amoniaku, zwiększające zmęczenie mięsni.
Tylko fosforylokreatyna i ATP są w stanie utrzymać 100-metrowy sprint zawodnika, ale ponieważ ich zapasy są skromne, ten wysoki wydatek energetyczny może trwać tylko kilkanaście sekund. Utlenianie węglowodanów jest czynnikiem dostarczającym energię dla maratończyków pokonujących dystans 42 km z umiarkowaną prędkością. Dzieje się tak aż do momentu wyczerpania wszystkich zapasów glikogenu, po czym organizm przestawia się na utlenianie lipidów. Staje się ono jedynym dostępnym źródłem energii, dlatego na tym etapie biegu zawodnicy nie są w stanie przyspieszać. Można wiec powiedzieć, że wytrzymałość zawodnika limitowana jest ilością zgromadzonego w mięśniach glikogenu.
U sportowców dieta wysokowęglowodanowa zwiększa wytrzymałość poprzez podniesienie puli glikogenu mięśniowego, natomiast w psów czynnikiem zwiększającym wytrzymałość i ogólną sprawność fizyczną jest dieta o wysokiej zawartości tłuszczu i małej ilości węglowodanów. Dieta o wysokiej zawartości białka i tłuszczu (bez węglowodanów) nie tylko korzystnie wpływa na kondycję i wytrzymałość psów zaprzęgowych, ale także istotnie zmniejsza ryzyko powysiłkowego zwyrodnienia mięśni. Z kolei u greyhoundow dieta taka istotnie zwiększała prędkość na torze. Wprawdzie dieta o wysokiej zawartości węglowodanów i niskiej zawartości tłuszczu podawana psom zaprzęgowym powodowała wyższą spoczynkową zawartość glikogenu mięśniowego w porównaniu z dietą wysokotłuszczową i niskowęglowodanową, ale za to w czasie biegu glikogen ten był szybciej zużywany, tak że w końcowym efekcie jego stężenie w mięśniach pozostawało niezmienione.
U psów utlenianie lipidów dostarcza energię wszędzie tam, gdzie jej zużycie jest umiarkowane (60% przy zużyciu tlenu równym 40% zużycia maksymalnego). W trakcie zwiększonego wysiłku zwiększa się utlenianie glukozy przy zachowanym niezmienionym tempie utleniania lipidów, przez co utlenianie glukozy staje się podstawowym źródłem energii przy jej wysokim zużyciu (80% przy zużyciu tlenu wynoszącym 85%). U psów ilość energii powstającej z utleniania lipidów w spoczynku i podczas wysiłku jest dwukrotnie większa niż u człowieka, który ma mniej oksydacyjny metabolizm. Wole kwasy tłuszczowe (WKT) są w większym stopniu wiązane przez albuminy osocza psów niż innych gatunków, powoduje to wyższe stężenie WKT we krwi i podwyższony ich transport do tkanek. Zapasy glikogenu i lipidów w mięśniach są wyższe u psów niż u innych gatunków zwierząt.
Większość włókien mięśniowych greyhoundow ma charakter włókien wybitnie oksydacyjnych i dlatego uważa się, że dieta bogata w tłuszcze może zwiększyć maksymalne utlenianie lipidów, podnieść zużycie energii, a tym samym poprawić wyniki sportowe u greyhoundow i psów zaprzęgowych.

Zapotrzebowanie na białko
Ścigające się psy zaprzęgowe wymagają diety wysokobialkowej z uwagi na niebezpieczeństwo niedokrwistości. Wykazano spadek hematokrytu u zwierząt otrzymujących dietę zawierającą 28%EM pochodzącej z białka, podczas gdy dieta zawierająca 32%EM (białko) takich zmian nie powodowała. Z kolei objętość osocza była większa u psów zaprzęgowych żywionych bardzo wysoką zawartością białka (>40%). Tzw. "anemia sportowców" była także bardziej wyraźna u psów żywionych białkiem roślinnym w porównaniu do osobników żywionych białkiem zwierzęcym. Jednocześnie jednak wykazano, że szybkość greyhoundow ulegała obniżeniu przy wzroście udziału energetycznego białka w diecie z 24 do 37% EM.

Zapotrzebowanie na włókno
Włókno pokarmowe pełni korzystną rolę w diecie psów wyścigowych. Lotne kwasy tłuszczowe (LKT) powstające w wyniku bakteryjnej fermentacji rozpuszczalnego włókna w okrężnicy zwiększają wchłanianie wody i elektrolitów u psa. Szybka fermentacja cukrów prostych może wpływać na spadek pH w okrężnicy i tym samym hamować namnażanie Clostridium sp. przy żywieniu surowym mięsem. Stężenie LKT jest wysokie w okrężnicy psów żywionych mięsem i skrobią kukurydzianą, która albo nie zawiera włókna w ogóle, albo zawiera jego ograniczone ilości (tzw. skrobia oporna). Z kolei więcej włókna w pokarmie zwiększa masy kałowe i obniża biodostępność składników pokarmowych. Dlatego korzyści płynące z podwyższonej zawartości włókna w diecie psa są nie do końca zbadane.

Zapotrzebowanie na związki mineralne i witaminy
Mięso jest ubogie w związki mineralne i witaminy, dlatego wielu właścicieli uzupełnia tradycyjną dietę dodatkiem znacznej ilości preparatów witaminowo-mineralnych, jednak ich przedawkowanie może być toksyczne. Większość gotowych karm zawiera wystarczające ilości witamin i minerałów dla psów o umiarkowanej aktywności fizycznej, natomiast podaż ta może się okazać niewystarczająca u psów wyczynowych. Jest wysoce prawdopodobne, że zwierzęta zaprzęgowe biegające wyczynowo na długich dystansach i w związku z tym spożywające duże ilości karmy, mogą potrzebować mniej witamin i związków mineralnych w przeliczeniu na 1 dżul energii niż greyhoundy, które spożywają niewiele więcej pokarmu od psów nigdy nie uczestniczących w zawodach.

Potencjał oksydoredukcyjny w czasie wysiłku
Wysiłek wymagający dużych ilości tlenu jest przyczyną stresu oksydacyjnego i wynikających z tego uszkodzeń, zależnych od statusu antyoksydacyjnego zawodnika. Pod wpływem stresu oksydacyjnego dochodzi do stopniowego niszczenia przeciwutleniających mechanizmów obronnych w komórce, a to z kolei prowadzi do uszkodzenia błon komórkowych i DNA. Praca psów zaprzęgowych wymaga stałego wysokiego wydatkowania energii, która z kolei związana jest ze znacznym zużyciem tlenu, ponieważ wysiłek wytrzymałościowy ze swej natury ma u ssaków charakter tlenowy. Umiarkowany trening wytrzymałościowy powoduje u psów zaprzęgowych wzrost wskaźników oksydacyjnego zniszczenia komórek, co wyraża się miedzy innymi spadkiem osoczowych związków przeciwutleniających, przede wszystkim witaminy E. Suplementacja witaminy E skutecznie przeciwdziała uszkodzeniu DNA, nieznane jest jednak prawidłowe dawkowanie witaminy E u psów w czasie wysiłku.
Witamina C nie jest niezbędna u psów w czasie spoczynku, natomiast zapotrzebowanie na nią może wzrastać w czasie wysiłku - u psów biegających na znacznych dystansach wskazane jest podawanie doustne witaminy C w dawce 4 mg/kJ/d. Należy również pamiętać, że utlenianie tłuszczu w przechowywanym mięsie może zwiększyć zapotrzebowanie psa na przeciwutleniacze. Dlatego lepiej jest podawać mięso świeże, nie mrożone.

Dozwolone wspomaganie suplementacyjne
W żywieniu psów sportowych poszukuje się preparatów wspomagających, które przede wszystkim zapobiegłyby (lub zmniejszyłyby) głębokim zaburzeniom homeostazy, spowodowanym przez trening czy zawody, odbywane często na granicy wytrzymałości organizmu. W dalszej kolejności preparaty takie powinny przyspieszać regenerację powysiłkowa ustroju i powrót do stanu wyjściowego, a następnie powodować jego przekroczenie (twz. super-kompensacja) i osiągnięcie wyższego stopnia wytrenowania. Nazywa się to nabywaniem nowych form adaptacji organizmu. Trening to wysiłek, który w sposób celowy i zaplanowany powoduje wytrącenie organizmu ze stanu równowagi. Szybka regeneracja i powrót do normy to z kolei sposób na poprawienie kondycji zwierzęcia wyrażonej zwiększeniem stopnia wytrenowania. Znalezienie środków, które zapobiegłyby nadmiernym powysiłkowym zmianom degeneracyjnym organizmu psa, a dodatkowo przyspieszyły powrót do stanu równowagi, to w tej chwili jedno z największych wyzwań dla specjalistów żywienia psów sportowych.
Badania ostatnich lat wskazują na wzrastające znaczenie suplementacji HMB. Związek ten zwiększa wydolność poddanych intensywnemu treningowi ludzi i koni. U psów zaprzęgowych biorących udział w biegu na dystansie 1100km wykazano, że zwierzęta otrzymujące HMB były szybsze, silniejsze i mniej zmęczone od osobników z grupy kontrolnej nie otrzymujących preparatu. Podawanie HMB wpływało na lepsze wykorzystanie białka i aminokwasów przez tkanki i ich wolniejszy rozpad, a także oszczędzanie substratów energetycznych w czasie wysiłku. HMB zwiększa dostępność cholesterolu dla tkanek wszędzie tam, gdzie jego zapotrzebowanie wzrasta, poprawiając tym samym strukturę i funkcjonowanie komórek mięśniowych i chroniąc je przed uszkodzeniem.
Wyniki badań jednoznacznie wskazują, że HMB może odgrywać pozytywną rolę w poprawieniu kondycji psów zaprzęgowych biegających na długich dystansach, także próby podawania HMB psom biegającym na dystansie 500m zakończyły się sukcesem - zwierzęta były nie tylko szybsze, ale także mniej zmęczone po biegu. Aktualny stan wiedzy nie pozwala na precyzyjne wyjaśnienie molekularnych mechanizmów działania HMB, jednak przytoczone dane wskazują, ze HMB może być jednym z bardziej skutecznych i bezpiecznych dodatków pokarmowych nie tylko poprawiających siłę i masę mięśniową, ale także przeciwdziałających uszkodzeniu mięśni. Jako związek naturalnie występujący w pokarmach pochodzenia roślinnego i zwierzęcego może się okazać także najskuteczniejszą alternatywę dla dopingu.

Źródło: Serwis Molosy.pl www.molosy.pl