Żywienie - Tym razem trochę o jedzeniu - karmienie i żywienie psów

Temat jedzenia a właściwie karmienia jest jednym z głównych tematów poruszanych podczas rozmów w Forum Klubu Molosa. W opracowaniu tym nie mam zamiaru udowadniać wyższości karm gotowanych nad suchymi ani odwrotnie. Chcę tylko ogólnie przedstawić zapotrzebowanie pokarmowe psów, jak również, niebezpieczeństwa związane z nieprawidłowym karmieniem czy brakiem niektórych substancji pokarmowych w dawkach spożywanych przez zwierzęta. Można próbować unikać problemów z tak modnym w dzisiejszych czasach bilansowaniem przez podawanie karm gotowych jednak nie każdy z nas jest zwolennikiem karmienia suchymi groszkami naszych czworonożnych przyjaciół. Jest tyle samo zwolenników co przeciwników karm przemysłowych. Czy jest to dobra i zdrowa metoda karmienia to zweryfikuje jak to zazwyczaj bywa czas i doświadczenia. Z pewnością jest to natomiast sposób łatwy dla właściciela i nie powodujący większości dylematów żywnościowych. Ja w każdym razie jako zwolennik karmienia pokarmami własnej roboty chciałam przestawić zbiór wiadomości jakie udało mi się zdobyć w ciągu ostatnich lat.

Najważniejszymi okresami w karmieniu psów jest czas intensywnego wzrostu i rozrodu psów. Pozostałe okresy są na tyle ważne, że należy dostarczyć psu niezbędnych substancji mineralnych w dawkach pokarmowych, jednak niezbilansowanie nie jest aż tak znamienne w skutkach jak braki w okresie szczenięcym.
Rozważając jaką dietę należy zastosować dla psa, należy brać pod uwagę wiele czynników, do których zaliczyć można wiek, aktywność, choroby i stan fizyczny.
Przewód psowatych jest stosunkowo krótki., stosunek białek i węglowodanów w karmie powinien być największy u psów młodych i rosnących oraz użytkowych i powinien wymościć 1:1. U suk w ciąży i karmiących 3:2 a u dorosłych psów niepracujących 1:2.
Nie będę pisała o okresie dokarmiana szczeniąt przy matce, a o żywieniu od 8 tygodnia kiedy to zazwyczaj maluszki trafiają do nowych domów. Właściwe zbilansowanie karmy poprzez dostarczenie odpowiedniej ilości białka, węglowodanów, miokro i makroelementów będzie procentowało w wielu dorosłym i w okresie starzenia się psów. Można zastosować w tym momencie powiedzenie "czym skorupka za młodu nasiąknie tym na starość trąci" I tak dzieje się również w przypadku szczeniąt i odpowiedniego ułożenia dawek pokarmowych.
Owe właściwie ułożenie dawki pokarmowej dla odsadzonych szczeniąt musi uwzględniać: (2)
- dwukrotnie większe niż u dorosłych psów zapotrzebowanie na energię i biologicznie czynne składniki pokarmowe. Zapotrzebowanie na energię, biało i tłuszcz jest odwrotnie proporcjonalne do wieku szczeniąt i masy ciała.
- Dwukrotnie większe zapotrzebowanie na składniki mineralne i witaminy przez cały okres wzrostu
- Inną niż u dorosłych psów zdolność do wykorzystywania karmy. Dlatego aby pokryć wysokie zapotrzebowanie na energię i składniki pokarmowe należy stosować tylko komponenty o optymalnej strawności i wysokiej wartości biologicznej

Dieta dla psów rosnących powinna charakteryzować się:
1. minimalną energia metaboliczną 3,9 kcal/g,
2. strawnością powyżej 80%,
3. zawartością w suchej masie:
- białka powyżej 29% dla szczeniąt ras olbrzymich
- tłuszczów powyżej 17% dla szczeniąt ras olbrzymich 14-16%,
- włókna poniżej 5%

Podczas przygotowywania posiłków dla psów należy unikać ostrych przypraw, takich jak pieprz czy papryka. Długotrwałe ich podawanie może prowadzić do podrażnienia i chorób nerek. Nie można jednak psa pozbawić zupełnie dodatku soli, gdyż jest ona niezbędna do wytwarzania soków żołądkowych (HCI), a także do zobojętniania związków potasowych zawartych w mięsie. (3)

Psy świetnie wykorzystują wszelkie składniki odżywcze nie tylko z mięsa a również z produktów roślinnych w tym warzyw, owoców i nasion. Im większa różnorodność, pomijając oczywiście jakieś ekstrema kulinarne tym większa możliwość wykorzystywania jak największej ilości składników pokarmowych z paszy i tym mniejsza konieczność dokładanie odzywek i praparatów witaminowych.

Czytając Kynologię (3) spotkałam się ze stwierdzeniem, że psy nie trawią błonnika. Co jest na tyle dziwne, że w innych paublikacjach poświęconych żywieniu nie było żadnej wzmianki dotyczącej błonnika. A wręcz podchodzono do tego zagadnienia podobnie jak do pokarmów ludzkich.

Podczas przygotowywania przez właścicieli posiłków dla spów należy zwrócić szczególną uwagę na smakowitość, strawność, zawartość białka, tłuszczu i węglowodanów. Głównym źródłem energii dla psów jest energia pochodząca z białek (20-30% energii) i z węglowodanów (40-50% całej energii w dawce).
Przed przygotowaniem suk do krycia należy doprowadzić je do odpowiedniej kondycji fizycznej. Niezmiernie ważnym jest odchudzenie suk zatłuczonych i dokarmienie suk niedożywionych o zbyt małej masie, jest to na tyle ważne, że odnotowuje się aż 20-30% śmiertelność noworodków u suk o nieodpowiedniej kondycji. Tuż przed kryciem można zastosować tak zwany flushing. Polega on na kilkudniowym znacznym wzbogaceniu dawki pokarmowej w energię i białko. Ma ono na celu podniesienie plenności (zwiększenie liczby owulujących pęcherzyków). Również po kryciu zaleca się podawanie przez kilka dni wysokobiałkowej dawki, co wpływa korzystnie na zagnieżdżanie się zarodków w błonie śluzowej macicy.(1)
Duże znaczenie w czasie ciąży dostarczenie niezbędnej ilości witamin oraz makro i mikro elementów. Ważne jest odpowiednie zabezpieczenie poziomu Ca, P Zn i Fe. Szczególnie ważna dla reprodukcji jest witamina A. Brak jej u suk ujemnie wpływa na czynność jajnika. Może spowodować także wystąpienie anomalii u płodów i noworodków. Dlatego, witaminę A należy podawać przed kryciem i bezpośrednio po nim, a dla uniknięcia wad rozwojowych u szczeniąt również w ostatnich tygodniach ciąży. W okresie reprodukcji ważna jest także witamina E, B1, której niedobór u suk powoduje niepłodność oraz witaminy B12, której niedobór prowadzi do mniejszej masy urodzeniowej osesków. Stąd ważne jest podawanie warzyw (sałaty i marchwi) oraz droży i wątroby. Dodatek świeżej wątroby wołowej do karmy winien być ograniczony do 2-3 razy w tygodniu w ilości około 1g na kg masy ciała dziennie. Korzystne jest również podawanie jajek (ok. 3 jaja/tydzień/psa) lub twarogu i mięsa pełnowartościowego.(1)

Białka
Głównym źródłem białek w pokarmach psów jest mięso, śruta sojowa i drożdże. Mimo, że mięso jest zdrowym, pożywnym i wbrew pozorom lekkostrawnym jedzeniem dla psów, jego używanie go jako głównego składnika diety może okazać się niekorzystne. Mięso zawiera zbyt mało wapnia i przy długotrwałym żywieniu wyłącznie mim występują zaburzenia w gospodarce wapniowo-fosforowej, co ujemnie wpływa na spoistość koci. Aby zaspokoić zapotrzebowanie na białko, wystarczy na przykład 1,2g jajka kurzego, 1,6 mięsa, 1,3 mączki rybnej lub 1,6g twarogu dziennie na kilogram masy ciała psa. Z tym, że są to proporcje dla psów dorosłych, gdyż osobniki rosnące potrzebują znacznie większych ilości białka powinno się je podwoić.

Najlepiej podawać psom mięso surowe: wołowe, końskie, baranie a także podroby wątrobę, serce, nerki śledzionę i płuca. Jednak ze względu na dużą zawartość krwi wątroba, nerki, płuca i śledziona powinny być podawane po ugotowaniu co zapobiega występowaniu biegunek. Mięso i podroby powinny stanowić od 15% do 25% całości karmy.(4) Można również podawać psom mięso wieprzowe, jednak tylko po wstępnej obróbce cieplnej, jedynie w formie ugotowanej. Mięso wieprzowe ze względu na dużą zawartość tłuszczu powinno być używane z umiarem tylko u zwierząt u których nie obserwuje się nietolerancji pokarmowej. Ponadto mięso wieprzowe potrafi być silnie alergizujące. Oczywiście nie oznacza to, że każdy pies będzie miał po nim jakieś sensacje żołądkowe, jednak jest to sprawa indywidualna i ta możliwość również należy brać pod uwagę podczas komponowania diety dla naszego pupila. Jeżeli po spożyciu wieprzowiny zauważymy jakieś problemy ze strony układu pokarmowego lub skóry (świąd) należy zrezygnować z podawania danego produktu i przejść na inny nie powodujący problemów. Jeżeli nie wiemy, który z produktów powoduje uczulenie należy przeprowadzić w domu dietę eliminacyjną, ale o dietach będę pisała w kolejnym artykule.

Ryby - są idealnym pokarmem dla psów. Zwłaszcza odpowiednio przygotowane i zmielone razem z kośćmi. W literaturze poleca się podawanie głównie ryb morskich ze względu na zawartość w ich mięsie jodu i fosforu. Cała ryba zmielona (dokładnie!) wraz z kośćcem jest świetnie zbilansowanym pokarmem i to znacznie bardziej, niż mięso zwłaszcza pod względem wapnia i fosforu. Poleca się także gotowanie ryb, gdyż poprzez obróbkę cieplną dezaktywuje się mięso jak również niweluje występujący u niektórych ryb enzym tiaminazę (antywitamina B1) dezaktywujący tianinę.
Szczególnie dużo tego enzymu jest w karpiach i śledziach. Tłuste ryby są dobrym źródłem witaminy D, dlatego należy pamiętać, aby nie podawać ich zbyt często ze względu na ryzyko przedawkowania tej witaminy, co może doprowadzić do zwapnienia tkanek miękkich i deformacji i deformacji kości. (2)

Jaja - są źródłem żelaza i fosforu, kwasu foliowego, witaminy A i D oraz witamin z grupy B. Ugotowane jajka są znacznie łatwiej trawione niż surowe, dodatkowo temperatura niszczy awidynę odpowiedzialną za wiązanie. I tu w literaturze potyka się kilka podejść ilościowych do dawania jajek. Z grubsza można powiedzieć, że autorzy przychylają się do ilości od 2 do 4 sztuk tygodniowo. Jeżeli jajko jest ugotowane na twardo a nasz pies je lubi, służy mu i nie po nim żadnych problemów możemy śmiało dokładać do karmy jajka na twardo. Oczywiście najlepiej je pokruszyć aby było łatwiej je zjeść.

Mleko i produkty mleczne - zawierają łatwo przyswajalne białka, węglowodany (latoza), tłuszcze, wapno, fosfor i witaminy A. Podawanie tych produktów jest bardzo wskazane w diecie psów o ile nie występuje u nich nietolerancja pokarmowa na laktozę. Zdarza się to zazwyczaj u psów starszych, gdyż z wiekiem zmniejsza się u nich ilość enzymu trawiącego laktozę. Jeżeli nas pies lubi, chce i może jeść nabiał, to nie stoi nic na przeszkodzie aby również znalazł się on w diecie naszego pupila.

Węglowodany
Węglowodany dostarczają organizmowi energii, umożliwiają oszczędną gospodarkę białkami i tłuszczami.(4) Przeciętnie aktywnym psom można włączyć do diety 40-50% kalorii w formie węglowodanów. Głównym ich źródłem są kasze w tym jęczmienna, pszenna, gryczana, płatki owsiane, pszenne, żytnie, kukurydziane i jęczmienne, śruty zbożowe głównie pszenna, chleb, ryż biały, brązowy i dziki a także ziemniaki ale tylko ugotowane i rozdrobnione na papkę. Większych kawałków ziemniaków pies nie trawi a wydala w całości. Wielkość dziennego zapotrzebowania na węglowodany u psów dorosłych określa się maksymalnie na 10g na kilogram masy ciała. Dawka ta wynosi około 65% karmy suchej i 20g/100g karmy wilgotnej.

Tłuszcze
Tłuszcze odgrywają bardzo ważną rolę w organizmie każdego zwierzęcia. Stanowią rezerwę energetyczną i cieplną dla organizmu, chronią narządy wewnętrzne przed urazami jak również są jednymi nośnikami wielu witamin niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania każdego organizmu żywego. Są Źródłem tłuszczy mogą być różne produkty w tym masło, smalec, margaryna, mięso oraz tłuszcz roślinny znajdujący się w orzechach i różnych nasionach. Na przykład oleje sojowy, słonecznikowy, kukurydziany są bogate w niezbędne kwasy tłuszczowe, sporo jest ich również w tłuszczach ryb (w tranie jest do 20% kwasu linolowego). Przeciętnie zapotrzebowanie na tłuszcz u psów dorosłych wynosi 1,3g/1kg masy ciała. Udział tłuszczu w dziennej dawce pokarmowej może sięgać przy stosowaniu karmy suchej nawet 20% (3)

Szczenięta po odsadzeniu powinny dostawać mięso (drobiowe, cielęce, wołowe) wymieszane z gotowana kaszą, makaronem, ryżem lub płatkami kukurydzianymi i gotowanymi warzywami w postaci tartej marchwi i pietruszki. Jest to lekkostrawne jedzenie, które przy dużej ilości mięsa spełnia zapotrzebowania szczenięcia w okresie wzrostu. Generalnie przyjmuje się, że u dorosłych psów stosunek mięsa do warzyw i wypełniaczy powinien być jak 1/3 czyli dajemy proporcjonalnie takie same ilości mięsa, warzyw i wypełniacza.
Możemy również dawać ser biały z jajkiem ściętym w niewielkiej ilości mleka (do gotującego się mleka wbijamy jako i mieszamy do pełnego ścięcia i wlewamy do serka białego) z rozgniecionym bananem. Jest to bardzo smaczny posiłek, którym nie wzgardzi żaden szczeniaczek.

Warzywa i owoce
Owoce i warzywa są niezastąpionym źródło substancji mineralnych i witamin. Młodym psom w wieku szczenięcym powinno się podawać warzywa starte i ugotowane, gdyż surowe nie są jeszcze dobrze trawione i mogą nawet zaczopować światło jelit. Wskazane jest podawanie psu sałaty, zielonej pietruszki, tartego jabłka czy rozdrobnionego banana jako wartościowej przekąski pomiędzy posiłkami. Dobrym dodatkiem do pożywienia dla szczeniąt jest siemię lniane, drożdże i otręby, olej słonecznikowy, lniany, arachidowy lub z oliwek. Chude sery i twarogi są również chętnie jedzone przez szczenięta i stanowią doskonałe źródło białka i tłuszczy. Dorosłym i dorastającym psom możemy do diety włączyć kalafiora, kukurydzę, kapustę, brokuły, fasolkę tylko w niewielkich ilościach ze względu na właściwości wzdymające. Generalnie należy unikać cebuli gdyż zawarte w niej substancje potrafią być trujące w większych ilościach dla psów. Śmiało możemy dokładać do jedzenia tarte buraki czerwone, w ziemie szpinak, pietruszkę, selera, itd. Jeżeli nasz pies lubi paprykę, pomidora, jabłka, winogrona, porzeczki, agrest, maliny, jagody czy truskawki zawsze warto dać mu możliwość skosztowania innych smaków a na pewno w niewielkich ilością mu nie zaszkodzą a będą dodatkowym źródłem naturalnych witamin.

Tab.1 Procentowa zawartość składników odżywczych i energii w 100g pokarmu (4)

Źródło: Serwis Molosy.pl www.molosy.pl