O zębach psa - określenie wieku za pomocą zębów

Artykuł ten opublikowany został na przełomie wieków IX i XX w kalendarzu myśliwskim. Jego autor ukrył się pod inicjałem „dr K”. Mimo poszukiwań, nie udało mi się ustalić jego nazwiska. Jest to sprawa trudna, ponieważ nie musi to być kynolog, a może to być lekarz weterynarii. W czasach tych kynologów zajmujących się pisaniem było niewielu, natomiast liczba lekarzy weterynarii była znacznie większa. Ponieważ temat „zęby psa” jest zawsze aktualny, warto chyba przeczytać jak przedstawiano go sto lat temu.

„Pierwsze zęby młodego zwierzęcia nazywamy zębami mlecznymi. Wypadają one w określonej porze życiowej, a zastępują je zęby trwałe (zęby zastępcze).
Zmiana zębów odbywa się raz tylko w życiu (u ryb, płazów i gadów natomiast nowe zęby ciągle się wytwarzają, zastępując zużyte). Stosownie do kształtu i miejsca w szczękach, rozróżniamy żeby przednie (śmieszki, cieśle, siekacze), kły (psie zęby) i zęby trzonowe. W szczękach górnej i dolnej pies ma po sześć zębów przednich. Zęby górnej szczęki są silniejsze niż dolnej. Wielkość ich zmniejsza się u młodych psów od środka ku bokom, a brzegi swobodne mają u nich trzy końce (koniec środkowy jest największy). Zęby przednie mleczne niewiele właściwie się różnią od zębów przednich zastępczych, są tylko trochę mniejsze. Do wieku dwóch miesięcy zęby przednie mleczne dotykają się wzajemnie, potem odsuwają się trochę od siebie i między nimi powstają drobne luki.
Cztery kły są wykrzywione, mają korzeń okrągławy, nieco spłaszczony, oraz koronę kształtu prawie ostrokręgu. Kły mleczne są mniejsze, więcej wykrzywione i bardziej spiczaste.
Pies ma sześć zębów trzonowych w każdym rzędzie szczęki górnej i siedem w każdym rzędzie szczęki dolnej. Niektóre psy posiadają więcej, niektóre mniej zębów trzonowych. To ostatnie zdarza się mianowicie u psów ras krótkogłowych. Pierwszy ząb trzonowy szczęki dolnej jest zębem szczerbatym, nie ulega wymianie i posiada drobną koronę o jednym końcu. Wielkość zębów trzonowych wzrasta do czwartego szczęki górnej i do piątego szczęki dolnej. Czwarty szczęki górnej i piąty szczęki dolnej są największe i nazywają się zębem odrostkowym, albo mięsnym. Piąty ząb trzonowy szczęki dolnej jest najszerszy. Zęby mają jeden, dwa albo trzy korzenie. Pierwszy, drugi, trzeci i czwarty ząb trzonowy szczęki górnej, oraz trzeci i czwarty szczęki dolnej wypadają, pozostałe nie ulegają wymianie. Zęby trzonowe trwałe (zastępcze), zęby odrostkowe. Ustrój zębowy mięsożernych wyróżnia się tym, że zęby trzonowe górnej i dolnej szczęki zapadają na siebie jak ostrza nożyczek, a z samych zębów wystają tylko pojedyncze odrostki sterczące (kleszcze, sople), kształtu ostrokręgu. Właściwej powierzchni trącej dla rozdrabniania pokarmu, nie posiadają, a przeto u psa żucie odbywać się może jedynie powierzchownie.
Ząbkowane, wymiana i zużycie zębów odbywa się w następującym wieku (u ras małych trochę wcześniej, niż u większych):
3 do 4 tygodni: kły się przerzynają.
5 do 6 tygodni: zęby przednie mleczne się przerzynają (podług Cornevin'a i Lesbre'go 3 do 4 tygodni).
8 tygodni: wszystkie zęby przednie mleczne odsuwają się od siebie.
3 do 4 miesięcy: części przednich zębów mlecznych się zużywają.
2 do 5 miesięcy: przednie zęby się zmieniają (najczęściej w piątym miesiącu).
4 do 7 miesięcy: zęby trzonowe się zmieniają.
1 do 2 lat: części obu wewnętrznych zębów przednich zanikają
2 do 3 lat: części środkowych zębów przednich zanikają
3 do 4 lat: części zewnętrznych zębów przednich zanikają

U starszych psów korony zębów przednich są tępe, barwa żółta, dziąsła zwiędłe, łączące się z kłami zęby trzonowe wytwarzają pomiędzy sobą luki, żeby przednie przedstawiają się zaledwie w postaci drobnych pieńków, kiwają się i zazwyczaj w ósmym lub dziesiątym roku życia wypadają zupełnie. Kły w miarę starzenia się tępieją, wycierają się po bokach, przez co się przypłaszczają i nierzadko posiadają brzegi ostre jak nóż.
Określanie wieku podług zużycia zębów jest nader miarodajne ponieważ uwzględnienie zębów zależy od wielu przyczyn, a zwłaszcza od rodzaju pokarmu. Częstokroć także kształtowanie się ustroju zębowego ulega znacznym przeszkodom z powodu chorób (rachitis, nosacizna). Dla określenia wieku istnieją jeszcze inne oznaki, które pozwalają w celach praktycznych na dostatecznie ścisłe oznaczenie okresu życia psa. Przy wszystkich jednak oznakach trzeba pamiętać o tym, że u psów wcześniej dojrzewających, na przykład jamników, pointerów, produktów krzyżowań pointerowych, występują we wcześniejszym wieku, niż u gatunków później dojrzewających. Dalej, że pielęgnowanie zwierząt (karmienie, ruch, wychowanie) wywiera znaczny wpływ na rozwój psa. Wreszcie, że niektóre oznaki młodości przetrać mogą do późnego wieku.
Niepodobna dokładnie opisać wszystkich, oddzielnych tego rodzaju znaków wieku. Miarodajną nie jest tu jedna, osobna cecha, lecz całokształt wielu znaków szczególnych, którego objęcie wymaga pewnej wprawy praktycznej. Poniżej przeto podajemy tylko niektóre ważne punkty określenia wieku wyżłów, nie ograniczając się wyłącznie na ustroju zębowym.
1. Ruchy. Do wieku jakich 12 miesięcy psy nie wykonywają jeszcze ruchów stanowczych, zręcznych, elastycznych. Mięśnie ich kończyn są jeszcze słabe, a kontury mięśni mało wyraźne. Kości nóg wydają się bardzo grubymi w czasie rozrostu, stawy są często trochę wyprężone. Od szóstego do ósmego roku życia ruchy tracą znowu coraz więcej swą siłę.
2. Sierść u psów długowłosych do wieku jakich 16 miesięcy nie jest jeszcze doskonale sformowana, zwłaszcza na punkcie kiści u ogona i strony tylnej nóg. Prawidłowa sierść ostrowłosa rozwija się najczęściej dopiero od ósmego do dwunastego miesiąca. W wieku jakich sześciu do siedmiu lat sierść staje się tępą, ubarwienie wydaje się żółtszym, a wkoło pyska, na grzbiecie nosa i wokoło szyi ukazują się siwe włosy.
3. Głowa zmienia się aż do drugiego i trzeciego roku, staje się powoli suchszą, modeluje się ostrzej, a najczęściej w drugim roku, wskutek podniesienia się kości i wydłużenia tylnej części głowy, nabiera on kształtu spadzistego ku tyłowi. U psów młodszych górna część głowy jest uderzająco silnie sklepiona, a czoło często wypukłe na kształt guza.
4. Muskulatura grzbietu jest u młodych psów słabo rozwinięta, w miarę zaś zestarzenia się kość pacierzowa większej części psów wygina się ku dołowi.
5. Usposobienie. Zdrowe psy w tak zwanej sile wieku okazują tężyznę w zachowaniu się. Ich wzrok nie jest ani, jak w późnej starości zmęczony, ani bez wyrazu, bez energii, albo dobrotliwie głupi, jak u niedojrzałych zwierząt. Zanim pies nabierze pewnego doświadczenia w rozpoznawaniu osób i przedmiotów, zwraca uwagę na wszelkie istniejące przedmioty, martwe i żywe, nie zważając bardzo na swego pana. Młode psy lękają się często pewnych, rzadko przez nie spotykanych przedmiotów (straszydła na ptactwo itd.). Starsze psy wykazują w swym zachowaniu pewną samodzielność.
Istota psa i rozwój jego rozumu stanowią ważne punkty wytyczne w określaniu wieku zwierzęcia. Ażeby się nie mylić, trzeba się jednak poinformować w czyich rękach pies był dotąd. Warunki, w których się wychowywał, wywierają znaczny wpływ na rozwój właściwości intelektualnych. Podczas gdy zwierzęta, trzymane w zamkniętej psiarni, bez wychowania, okazują brak inteligencji nawet w starszym wieku, to dobrze wychowane roczniaki robią wrażenie dwulatków. Dalej trzeba zauważyć, że wyjątkowe psy do starszego wieku lubią się bawić i dokazywać, jak młode. Jednak dla każdego wieku jest pewnym stopniu odmienny sposób, w jaki pies reaguje na otoczenie, wyraża radość, pragnienie, niechęć. W jaki postępuje, gdy czegoś odeń żądają. Znawca psów może więc z dostateczną pewnością określić wiek psa podług objawów jego inteligencji, stanu fizycznego i wreszcie ustroju zębowego.

Źródło: Do druku podał Andrzej Brabletz, O zębach psa, Dwumiesięcznik PIES, Nr 2 (292) 2002

Źródło: Serwis Molosy.pl www.molosy.pl